ONBEPERKT!

ONBEPERKT! is een kortdurend lesprogramma voor groepen 7 en 8 van de lagere school en klassen 1 en 2 van het voortgezet onderwijs in de gemeente Zeist. De lessen gaan over toegankelijkheid en inclusiviteit.

De les

Onderdeel van de les is de film ONBEPERKT! met 3 portretten van jongeren met een beperking uit de gemeente Zeist. De film gaat over wat het voor een jongere betekent om met een beperking te leven. En we denken na over de vraag: hoe ziet een inclusieve samenleving eruit, waarin iedereen mee kan doen?

Na de film gaan de leerlingen aan de slag met de onderwerpen toegankelijkheid, beperking en inclusiviteit. Leerlingen worden met opdrachten uitgedaagd om deze thema’s te onderzoeken en met elkaar het gesprek aan te gaan. En zij bedenken met elkaar oplossingen voor verschillende issues.

                        Gekleurde blokken schieten voorbij. Dan een groot blok met het woord Onbeperkt erop. Daaronder de tekst: Een beperking, hoe leeft dat eigenlijk?

"(INTROMUZIEK)"

Een jongen speelt met een voetbal.

"VOICE OVER: Dit is Keano. Hij is 12 jaar..."
"zit op de middelbare school in Zeist en woont in IJsselstein."
"Keano vindt veel dingen leuk."

"Ik vind voetbal leuk om te doen..."
"stoeien met m'n zus, knuffelen met m'n konijn..."
"lekker voetballen, fietsen."
"Ja, ehm...  Lekker bewegen vind ik wel leuk."

"VOICE OVER: Bij zijn geboorte heeft Keano te weinig zuurstof gekregen."

"KEANO: Ze kwamen net op tijd met zuurstof."
"Want anders was ik gewoon niet hier, op deze aarde."

"VOICE OVER: En daar heeft hij een beperking aan overgehouden."

Keano zaagt in een houten plankje.

"KEANO: Mijn beperking heet cerebrale parese."
"Wat het is, is eigenlijk..."
"een stofje in je hoofd, wat eigenlijk niet zo goed werkt."
"En dat blijft dan bij mijn linkerkant."
"Want dan kreeg mijn linkerhoofd wel..."
"kreeg ik geen zuurstof en toen opeens wel."
"Toen kon ik ook vroeger niet goed lopen."
"Daar komt dat ook door."

"VOICE OVER: Vooral zijn rechterhersenhelft werkt niet altijd goed."
"Gelukkig links wel."

"KEANO: Wat ik wel goed kan..."
"is voetballen met links, schrijven met links."
"Wat ik niet goed kan, is schieten met rechts en schrijven met rechts."

"VOICE OVER: Voetballen is zijn lust en z'n leven."
"Daar voelt hij zich thuis en wordt hij niet raar aangekeken."

"KEANO: Verdediger, daar ben ik wel goed in."
"Gewoon allemaal mensen eruit beuken..."
"vind ik wel leuk om te doen. En slidings doe ik heel vaak."
"En dan geef een diepe bal en dan scoren ze."
"En dat komt eigenlijk weer door mij, ja."

Keano voetbalt met zijn vriendjes.

"Dus eigenlijk ben ik wel handig in het team."

Keano pakt een zwarte fiets met rode mand voorop het stuur, en rijdt er mee weg.

"VOICE OVER: In het verkeer merkt Keano dat hij een beperking heeft."

"KEANO: Bij een rotonde of zo vind ik het wel vaak spannend."
"Want ik heb al een keer een ongeluk gehad. En toen schrok ik heel erg."
"Dus ik dacht: Ik wil nooit meer fietsen."
"Maar toen kreeg ik ook therapie om te leren fietsen weer."
"Nu durf ik weer helemaal zelf te fietsen."

"VOICE OVER: Keano is zich bewust dat anderen zien dat hij een beperking heeft."

"KEANO: Als ik een potlood vasthou..."
"of ik een bal aanneem, zie je al het verschil wel, ja."
"Dan zie je wel het verschil, ja."

"VOICE OVER: Soms vertelt hij zelf aan kinderen dat hij een beperking heeft."

"KEANO: Hoe ik het nu doe? Vaak gewoon..."
"zeggen: Ja, ik heb een beperking. Ik doe, ehm..."
"Hoe ga ik dit uitleggen? Ja, gewoon: Ik kan minder veel doen als jullie."
"En dat vind ik toch niet zo erg, dus."
"Vind ik wel leuk, als ik toch wat kan."

"INTERVIEWSTER: Wat vind je er zelf van dat je dit hebt? 

"KEANO: Nou, bijzonder."
"Een beetje raar ook."
"Maar ik kan gewoon normaal leven, dat vind ik zo fijn, ja."

Op het voetbalveld geeft een trainer aanwijzingen.

"VOICE OVER: Keano heeft veel therapie gehad en moeten oefenen om te kunnen wat hij kan."

"KEANO: Gewoon doorzetten, gewoon niet opgeven!"
"Ja, dat heeft m'n moeder geleerd, dus daar moet ik mij ook aan houden."
"Want als je het niet doet..."
"dan kom je ook nooit verder in je leven, dus."
"Daarom ga ik altijd oefenen, oefenen, oefenen, ja."

"Bij het woord 'onbeperkt' denk ik aan: 'all-you-can-eat', dat soort restaurants..."
"waar je nu alles kan eten en al dat soort dingen."
"Als eerste zou ik denken van: onbeperkt geld..."
"of onbeperkt veel auto's wat je kan kopen."
"Ik dacht eerst: geen limiet, dat er geen limiet is."
"Ik dacht eerst iets van wat je allemaal kan eten."
"Maar je hebt ook mensen die onbeperkt zijn..."
"van bijvoorbeeld spullen."
"Maar het is dus ook dat mensen beperkingen heeft."
"Nu, des te ouder je wordt..."
"denk je wel meer aan mensen en zo, dat die beperkt zijn."
"Onbeperkt, dan denk ik eigenlijk aan de betekenis dat je kunt doen wat je wil."
"Bij onbeperktheid denk ik eerder aan dat je nergens echt mee beperkt bent."
"Dus dat je al het geld hebt van de wereld."
"En dat je daar dus niet in beperkt wordt. Dat je alle vrijheid hebt om keuzes te maken die je wil."
"Of dat je helemaal nergens verhinderd wordt."

"VOICE OVER: Dit is Asmae, 23 jaar en ze woont in Austerlitz."
"In haar vrije tijd gamet ze graag."
"En als 't even kan, dan gaat ze graag op reis."
"Ze houdt hierover een eigen blog bij."

"ASMAE: Ik heb een spierziekte, een heel zeldzame."

"VOICE OVER: Door deze ziekte werken haar spieren niet of niet goed."

"ASMAE: Toen ik 12 was, ben ik gevallen, had ik m'n enkel gebroken."
"En daarna kon ik eigenlijk niet meer lopen."
"Dus ik zit nu bijna elf jaar in de rolstoel."

"VOICE OVER: Sinds kort woont ze niet meer bij haar ouders, maar in een eigen appartement."
"Met wat extra handjes bevalt dat prima."

"ASMAE: Ehm ja, het is wel echt even wennen." 
"Maar ik heb het nu best wel goed geregeld, allemaal."

"VOICE OVER: Omdat ze niet kan lopen en haar armen kan bewegen..."
"kan ze niet zelf uit bed komen..."
"kan ze haar eigen eten niet klaarmaken en bijvoorbeeld zichzelf niet opmaken."

Asmae voor een buitendeur.

"Elke dag gaat ze met een taxi naar haar werk."
"Daar krijgt ze, waar nodig, hulp van collega's."

Een vrouw zet Asmae een koptelefoon op.

"ASMAE: Ik werk hier officieel als helpdesk-trainer."

"INTERVIEWSTER: Want nu begeleid jij mensen."
"Hoe vinden anderen dat?"

"ASMAE: Dat verschilt heel erg. Sommigen zien het als normaal."
"Maar ik heb ook wel veel dat mensen mij niet zo snel als begeleider zien..."
"en denken dat ik een cliënt ben, of mij niet zo serieus nemen."

"VOICE OVER: Asmae heeft hard moeten werken om te komen waar ze nu is."
"Na het bekend worden van haar ziekte, moest ze naar een andere school."

"ASMAE: De school waar ik zat was maximaal mavo."
"En ik had vwo, dus ik moest mavo doen."
"Ja, gewoon omdat ze niet meer bieden."

"INTERVIEWSTER: Dus jij kreeg eigenlijk niet de kansen die je..."
"-Nee."
"...zou horen te krijgen."
"-Ja, dat is ook wel echt een ding."

"Dat heb je van het begin af aan eigenlijk altijd al..."
"van als je iets hebt of als je anders bent, dan..."
"of je moet er harder voor vechten, of je krijgt 't gewoon niet."

"VOICE OVER: Met wat hulp leeft Asmae net als iedereen."
"Als ze bijvoorbeeld naar de supermarkt gaat, vraagt ze of een medewerker haar kan helpen."
"Wel moet zij rekening houden waar ze naartoe gaat."
"Het centrum van Utrecht bijvoorbeeld is voor haar niet geschikt."

"ASMAE: De binnenstad kom ik eigenlijk nooit."
"Want ja, dat is gewoon niet te doen."

"INTERVIEWSTER: Waar ligt dat dan aan?"

"ASMAE: De meeste winkels hebben een trapje voor de deur of een hoge drempel."
"Dan kom ik sowieso niet binnen."

"VOICE OVER: Ook in haar directe omgeving komt ze obstakels tegen."

"ASMAE: Smalle gangpaden, als er spullen op de grond liggen."
"Kliko's langs de weg."
"Dat iemand z'n auto net voor zo'n opritje parkeert, dus dat ik de stoep niet op kan."

"VOICE OVER: Asmae voelt zichzelf net als iedereen."
"Maar vraagt wel begrip voor het feit dat ze niet alles kan."

"INTERVIEWER: Wat zou jij eigenlijk tegen de jongeren willen zeggen?"

"ASMAE: Houd een beetje rekening met elkaar."
"En behandel elkaar 'n beetje gelijk. Dat is echt wel belangrijk."
"Dus dat je... Je ziet diegene wel als gelijkwaardig."
"Maar hou wel rekening met de beperking die diegene heeft..."
"en wat daarvoor nodig is, zodat diegene ook gewoon mee kan doen."

"VOICE OVER: De ziekte is progressief."
"En dat betekent dat haar spieren steeds minder goed werken."
"Gelukkig blijft Asmae positief in het leven staan."

"ASMAE: Ik kijk eigenlijk nooit echt ver in de toekomst of zo."
"Ik kijk altijd, niet per dag per se, maar gewoon per jaar of iets."
"Of die dingen die ik wil doen, die doe ik gewoon."
"Zo sta ik eigenlijk in 't leven."
"Normaal. -Gewoon normaal."

"Ik zou 't niet leuk vinden als mensen de hele tijd zeggen:"
"'Hij heeft een beperking, dus we moeten dit anders doen'."
"Ik zou graag dat mensen met respect met mij omgaan."
"Ja, nu probeer ik dat mensen met mij omgaan als een normaal persoon."
"Als je een beperking hebt, dan ben je alsnog gewoon een normaal mens."
"Maar ja, ik ben nog steeds iemand die wel nog een beperking heeft."
"En daar moet je wel gewoon rekening mee houden."
"Hoe ze nu ook met mij omgaan."
"Dat ze aardig doen en niet vervelend."
"Gewoon zoals ze altijd met anderen, zonder beperking, omgaan."

"Normaal gewoon, als ieder ander persoon."
"Als ik moeite heb met iets, dat ik daar wel gewoon hulp bij krijg."
"Dat ze me normaal behandelen, net zoals hun."
"Je bent gewoon een mens. Het maakt niet uit of je een beperking hebt of niet."

Een jonge man in een keuken.

"VOICE OVER: Dit is Thomas. Hij is 18 jaar en woont in Zeist bij zijn ouders."

Een vrijstaande woning in een bosrijke omgeving.

"Hij zit op het Christelijk College en doet dit jaar eindexamen."
"Thomas heeft een visuele beperking."

"THOMAS: Ja, ik weet niet. Ik kan het een beperking noemen."
"Mijn beperking is slechtziendheid. Dat betekent dat ik dingen wat minder goed zie."
"Ik zie ongeveer tot anderhalve meter afstand en daarna zie ik niets."

Thomas bij een kookles.

"VOICE OVER: Thomas heeft zelf niet zo veel problemen met zijn beperking."
"Hij merkt dat anderen daar anders naar kijken."

"THOMAS: Heel veel mensen denken dat als je slechtziend bent, je dan echt onwijs zielig bent."
"Maar ja, dat denken ze. Maar dat is totaal niet zo."
"Ik probeer gewoon eigenlijk heel veel dingen te doen..."
"die je eigenlijk van een slechtziend iemand niet verwacht dat hij dat zou doen."
"Ik fotografeer. Ik doe dingen met ICT."
"Ik ga uit met vrienden en ik doe aan hardlopen."

Thomas rent over een bospad.

"VOICE OVER: Voor sommige dingen heeft hij handige oplossingen bedacht of geregeld."

"THOMAS: Ik heb bijvoorbeeld, ehm, als er een bus aankomt..."
"Of als ik met de bus ga, heb ik mijn telefoon in de aanslag..."
"om dan met mijn camera in te zoomen..."
"om te kijken welke bus er voor komt rijden."
"En voor ICT heb ik een loeplamp, waar ik dan de computer onder kan doen."
"En dan de schroefjes eruit kan halen, zodat ik dat kan repareren, zeg maar."

"VOICE OVER: Soms is het voor Thomas wel handig om duidelijk te maken dat hij een beperking heeft."

"THOMAS: Als we het hebben over het voortbewegen:"
"Ik draag een hesje op de fiets, nu niet echt meer."
"Ik heb een taststok die ik meeneem naar plaatsen waar ik nog nooit ben geweest, eigenlijk."
"Zodat ik tenminste kan laten zien van: Ik heb een beperking. Help me als het nodig is."
"Dat vind ik gewoon een fijn, prettig gevoel."
"Maar op plekken waar ik vaak kom, heb ik dat niet nodig..."
"omdat ik natuurlijk dan al weet waar ik ben."

"VOICE OVER: Van sommige nadelen van zijn beperking baalt Thomas."

"THOMAS: Waar ik eigenlijk tegenaanloop in m'n dagelijks leven..."
"is dat ik natuurlijk nooit kan autorijden."
"Ik ben erg afhankelijk van het openbaar vervoer en mijn fiets."
"Wat ik ook heel lastig vind..."
"is dat heel veel vrienden van mij naar feesten gaan en ik kan daar niet naartoe."
"Kijk, ik zou er wel naartoe kunnen, maar ik raak heel snel het overzicht kwijt."

"VOICE OVER: Wat ook lastig is voor Thomas..."
"is dat hij gezichten niet goed genoeg kan zien om in te schatten welke emotie de ander heeft."

"THOMAS: Als je bijvoorbeeld boos of verdrietig kijkt, kan ik dat al niet zien."
"Dus ik merk het pas echt dat je boos of verdrietig bent, als je stem verhoogt, zeg maar."

Thomas leest een recept dat in grote letters is uitgeprint en gaat verder met de kookles op school.

"VOICE OVER: Thomas vindt dat het niet uit zou moeten maken of je een beperking hebt of niet."

"THOMAS: Ik vind dat de mensen die een beperking hebben, eigenlijk niet anders gezien mogen worden."
"Dus wat ik vind wat er anders moet..."
"is dat bedrijven en mensen gewoon iedereen een eerlijke kans moet geven."
"Iedereen verdient het om eerlijk behandeld te worden, ook al heb je een handicap."
"Dat maakt niet uit. Je behandelt iemand met respect."

Thomas loopt door een gang op school en lacht om wat iemand tegen hem zegt.

"VOICE OVER: Thomas laat zich door zijn slechtziendheid zelf niet beperken."

"THOMAS: Ja, ik bewijs eigenlijk gewoon..."
"ook al heb je een handicap of beperking, dat er gewoon heel veel dingen mogelijk zijn."
"Ik laat me echt niet stoppen door mensen die zeggen: Oeh, maar je kan dit en dat niet."
"Nou, ik heb ze wel 'n poepie laten ruiken."

Hij gniffelt in zijn hand.

"Dat ze kunnen doen wat ze willen, eigenlijk vooral."
"Want dat is hEt mooiste wat er is."
"Bijvoorbeeld, je hebt geen been of zo..."
"dat je dan bijvoorbeeld zo'n robotbeen..."
"en dan daarmee kan lopen."
"Dat iedereen er dus gewoon echt begrip voor toont, eigenlijk."
"Nou, ik zou wensen..."
"dat mensen meer zien dan alleen een beperking."
"Dat je niet in de supermarkt raar wordt aangekeken als je met een stok loopt."
"Voor jongeren met een beperking zou ik zeggen: Ga..."
"Als je ergens tegenaan loopt, probeer het zelf op te lossen, ook met hulp van anderen."
"En ga er gewoon voor."
"Dat ze..."
"niet gepest worden, of zo."
"Ook voor iedereen natuurlijk een goede toekomst."
"Je moet er dan wel nóg harder voor werken."
"Dat heb ik ook gehad, en de extra jaren."
"Maar uiteindelijk, als je er vol voor gaat, kan je je dromen ook gewoon waarmaken."

Met dank aan de filmsterren Asmae, Keano en Thomas, alle jongeren die een reactie gaven voor de camera, Anne, Bas, Elin, Jasmin, Lian, Luka, Noraly, Puck, Sandy, Vienna en William. Deze film is gemaakt door Stadslab Zeist en Delta Film, in opdracht van gemeente Zeist.
                    

Doel van de les

Het hoofddoel is bewustwording van toegankelijkheid en beperkingen en een inclusieve samenleving. Kies je voor de uitgebreide lessenserie, dan zijn er extra doelen

  • Onderzoek doen naar een persoon of situatie rondom toegankelijkheid of beperking.
  • Ontwerpen van toegankelijke oplossingen voor een persoon of situatie. Waarbij de nadruk ligt op autonomie in plaats van zorgen voor een ander.
  • Testen of het ontwerp van een oplossing past en haalbaar is bij de persoon of situatie.

Bewustwording

Dit lespakket laat zien wat er speelt op het gebied van toegankelijkheid en inclusiviteit in onze gemeente. Na het volgen van de les ONBEPERKT! hebben jongeren meer kennis over deze onderwerpen. Zij realiseren zich wat het inhoudt om met een beperking te leven. En wat ons te doen staat om de samenleving inclusief te maken.

Onderzoek

Tijdens de les onderzoeken de jongeren samen de termen toegankelijkheid en inclusiviteit, waarbij ze proberen tot een gezamenlijke definitie te komen. De input van de leerlingen wordt door Stadslab Zeist verzameld en aan ons aangeboden.

De lespakketten

De lessenserie is opgebouwd uit verschillende blokken, zodat jij als leerkracht of docent de keuze hebt hoeveel tijd je aan dit project wil besteden. Je bent vrij om er meer tijd aan te besteden. Daarnaast is de les zo ontworpen dat je het kunt integreren in verschillende vakken en thema’s.

Er zijn 3 verschillende lespakketten:

Pakket A duurt 1 lesuur en bestaat uit de volgende onderdelen:

  • Introductie
  • Brainstorm over (on)beperkt
  • Film ONBEPERKT!
  • Inzichten door de film
  • Hoe kan ik hiermee omgaan?
  • Evalueren
  • Presenteren

Pakket B duurt 3 lesuren en bestaat uit de volgende onderdelen:

  • Introductie
  • Brainstorm over (on)beperkt
  • Film ONBEPERKT!
  • Inzichten door de film
  • Vervolg brainstorm
  • Onderzoek naar persoon of situatie
  • Ontwerpen oplossing
  • Evalueren
  • Presenteren

Pakket C duurt 5 lesuren en bestaat uit de volgende onderdelen:

  • Introductie
  • Brainstorm over (on)beperkt
  • Film ONBEPERKT!
  • Inzichten door de film
  • Vervolg brainstorm
  • Onderzoek naar persoon of situatie
  • Ontwerpen oplossing
  • Testen oplossing bij persoon of situatie
  • Oplossing verbeteren
  • Evalueren
  • Presenteren

Kosteloos

ONBEPERKT! is ontwikkeld door Stadslab Zeist en wordt kosteloos door ons aangeboden aan alle lagere en middelbare scholen in de gemeente Zeist. 

Lespakket aanvragen

Het lesprogramma is flexibel in te zetten. Je kunt zelf bepalen hoeveel tijd je eraan wilt besteden en wanneer je de les gaat geven: dit of volgend schooljaar. Je kunt dit lesprogramma laten aansluiten bij vakken of thema’s in jouw onderwijs of bij een projectweek.

Bijvoorbeeld bij:

  • Aardrijkskunde: verkeerssituatie, park, speeltuin, kruispunt, winkelcentrum
  • Economie: werk, (on)betaald werk
  • Muziek, Natuurkunde en Scheikunde: geluid, trillingen, materiaal
  • Biologie en Lichamelijke Opvoeding: lichaam, beweging, zintuigen
  • Beeldende Vorming en Techniek: vormgeven, maken, film

Je kunt het lespakket aanvragen door een e-mail te sturen naar meedoeninzeist@zeist.nl

Vragen of meer informatie?

Als je vragen hebt over deze les, over het materiaal of iets wilt delen, dan kan dat door een e-mail te sturen naar meedoeninzeist@zeist.nl

Wij wensen je heel veel plezier met het geven van lesprogramma ONBEPERKT!

Tip!

Zoek je nog een goed moment om ONBEPERKT! op school in te zetten? Van 3 tot en met 8 oktober 2022 is de Week van de Toegankelijkheid.